Zondag 3 november stond de gemeente Drimmelen in het teken van de memorialtocht om de 80-jarige bevrijding van alle dorpen van de gemeente te herdenken. Een defilé van zo’n 23 oude militaire voertuigen reed langs de oorlogsmonumenten in de zes dorpskernen, waar dankwoorden werden gesproken in het Pools en het Nederlands en waar kransen werden gelegd. Langs de route hingen talloze Nederlandse vlaggen uit om de Poolse militairen van de 1e Poolse pantserdivisie te eren.
Door Marie-José Mol
Op 4, 5 en 6 november 1944 werden de dorpen van de huidige gemeente Drimmelen bevrijd door de 1e Poolse Pantserdivisie onder leiding van generaal Maczek. Om de heldhaftige daden van de Poolse militairen te eren en om stil te staan bij het feit dat wij dankzij hen alweer 80 jaar in vrijheid leven heeft Stichting Verzetsgroep de Liniecrossers de memorialtocht georganiseerd. Een indrukwekkende stoet van oude militaire voertuigen, geleverd door Jan Caron uit Oosterhout, reed door alle dorpen. Bij de oorlogsmonumenten stopte de stoet om dankwoorden te spreken en om kransen, geschonken door Sjaak van Schie en Bij Cecile, neer te leggen.
Met diepe dankbaarheid staan we stil bij de heldendaden van de Poolse bevrijders
De memorialtocht startte deze mistige en frisse ochtend bij het oorlogsmonument aan de Ter Aalsterbrug waar de eerste dankwoorden werden gesproken. Onder belangstelling van tientallen aanwezigen legden de soldaten, leden van Grupa Rekonstrukcji Historycznej (GRH)Breda 1944), een krans bij het monument. Daarna reed de stoet via het zanderige en hobbelige Markkanaalpad en het Munnikenhof naar de kapel in de Poolse Dreef in Terheijden. Daar hadden zich eveneens tientallen belangstellenden verzameld. Luid toeterend kwamen de voertuigen aangereden. De militairen zwaaiden naar het publiek en hingen soms half uit het voertuig. “Dit is net als vroeger bij de echte bevrijding. Toen zwaaiden de militairen ook,” vertelde een mevrouw. Dezelfde drie Poolse militairen liepen naar de kapel en namen de stilstaande houding aan. Vervolgens sprak Magdalena Marchiewska een dankwoord in het Pools. Cock Hoevenaar sprak daarna dezelfde woorden in het Nederlands: ”Met diepe dankbaarheid willen wij vandaag stilstaan bij de heldendaden van de Poolse bevrijders, die onder leiding van Stanlislaw Maczek in november 1944 de gemeente Drimmelen hebben bevrijd. Jullie moed, opoffering en onverzettelijkheid brachten ons vrijheid in een tijd van onderdrukking en angst. Dankzij jullie dappere inzet leven wij nu in vrede. De inwoners van Drimmelen zullen jullie heldhaftige daden nooit vergeten en blijven jullie eeuwig dankbaar.”
Kranslegging en drukte in Terheijden
Nadat een soldaat de krans in de kapel had gelegd, liepen burgemeester Boy Scholtze en dhr. Bratborski, burgemeester het Poolse Kozmin, met daarachter hun partners, naar het monument om in stilte de Poolse bevrijders te herdenken. De stoet trok vervolgens verder naar het oorlogsmonument bij het Dorpsplein in Terheijden, waar een mensenmassa van zo’n 500 mensen aanwezig was. Dezelfde ceremonie herhaalde zich, net als bij alle volgende oorlogsmonumenten. Met dat verschil dat het Nederlandse dankwoord in elke kern door iemand anders werd uitgesproken. Bij elk monument werden ook de twee volksliederen ten gehore gebracht. Eerst het Poolse, gevolgd door het Nederlandse volkslied.
We moeten bruggen blijven bouwen
De indrukwekkende stoet vervolgde zijn weg naar het oorlogsmonument in Wagenberg, vervolgens naar Hooge Zwaluwe, daarna na het Liniecrossersmonument in Lage Zwaluwe. Vanwege de smalle doodlopende weg zwaaiden enkele voertuigen daar af. Bij de Ganshoek vond vervolgens een tussenstop plaats. Deze pauze gaf de aanwezigen de gelegenheid om de militaire voertuigen eens uitgebreid van dichtbij te bekijken. Vanuit Lage Zwaluwe reed de colonne via de polderweg langs de Amer naar Drimmelen om vervolgens rond 16.00 uur in Made te arriveren. Scouting Made vormde daar traditiegetrouw een erehaag. Nadat de dankwoorden waren gesproken, de twee volksliederen hadden geklonken en de krans was neergelegd, was het woord aan burgemeester Boy Scholtze. Vanwege de vele Poolse aanwezigen, sprak hij een groot deel in het Engels. “Vandaag hebben we de bevrijding gevierd en herdacht met een fantastisch en uniek eerbetoon.” Hij gaf aan veel dankbaarheid verschuldigd te zijn aan de militairen van de 1e Poolse Pantserdivisie, omdat de inwoners van Terheijden, Wagenberg, Made, Drimmelen, Hooge Zwaluwe en Lage Zwaluwe sindsdien in vrijheid en vrede kunnen leven. Ook stond hij stil bij de officiële stedenband die tientallen jaren heeft bestaan tussen Kozmin en Drimmelen. “En hoewel die stedenband enkele jaren geleden formeel is beëindigd, blijft de vriendschap bestaan,” aldus Scholtze. Hij bedankte de Poolse burgemeester dan ook hartelijk voor zijn aanwezigheid. Daarna verwees hij naar het officiële thema van de 80-jarige bevrijding: ‘een brug naar vrijheid’. “Het is nodig om bruggen te bouwen tussen landen om ervoor te zorgen dat wederzijds begrip blijft bestaan, we moeten bruggen bouwen tussen mensen om ervoor te zorgen dat vriendschap overleeft en we moeten bruggen bouwen tussen generaties om ervoor te zorgen dat het concept van vrede overleeft. Als die bruggen zijn gebouwd, moeten we ze onderhouden en soms samen onder die bruggen doorvaren om te genieten van onze vrijheid.” Na deze woorden overhandigde Scholtze een symbolisch boot aan dhr. Bratborski. Vervolgens volgde in het Engels een toespraak van de Poolse burgemeester. Hij was vereerd om het hele weekend bij de bevrijdingsactiviteiten aanwezig te mogen zijn. Ook stond hij even stil bij het communistische regime waar Polen na de Tweede Wereldoorlog mee te maken had en bij wat de val van het IJzeren Gordijn voor Polen betekende. Maar bovenal was hij dankbaar dat de Nederlandse bevolking de Poolse bevrijders op indrukwekkende wijze eert.
En met deze mooie woorden eindigde de memorialtocht waaraan diverse leden van GRH Breda 1944 hun medewerking hadden verleend (Pawel Opielka, Pawel Marchiewksi, Macej Lis en Thomasz Rynkun). De organisatoren Gert-Jan Fens en Cock Hoevenaar gaven aan overweldigd te zijn door de vele toeschouwers langs de route en bij de oorlogsmonumenten, en door de vele vlaggen die uithingen. “Het doet ons goed te zien dat deze ceremonie toch zoveel betekent. We wilden de Poolse bevrijders eren en dat is op deze manier zeker gelukt.”
Zie verderop een schitterende fotocollage van Marie-José Mol en Gerard van Vugt.