In Brabant zeggen we het graag zoals het is – liefst in onze eigen taal. Maar steeds minder mensen kennen de oude spreekwoorden en gezegdes. Zonde, want daarin zit een schat aan humor en wijsheid verstopt. In deze column haal ik om de twee weken spreekwoorden uit de vergetelheid. Mét uitleg, een beetje achtergrond… en altijd met een glimlach. Want in Brabant lachen we graag – ook om onszelf.
De eerste tekenen van het samenleven tussen katten en mensen zijn gevonden rondom het jaar 3000 voor Christus in het oude Egypte. Studies wijzen uit dat de Afrikaanse wilde kat de voorouder is van de gedomesticeerde huiskat. Nog steeds leeft deze wilde katachtige als huisdier bij bepaalde Afrikaanse stammen. De hond was al 14.000 jaar geleden een huisdier.
Een kater is ook het gevolg van (te veel) alcohol drinken. Bij het wakker worden kun je last hebben van klachten zoals hoofdpijn, duizeligheid en je slecht voelen. Dan sta je dus ‘s morgens op met een 'kater naast je bed'.
En een kattekop is een meisje dat snel onaardig reageert.
En dus zou een katerkop een jongen, moeten zijn, die snel onaardig reageert. Maar dan zeggen we: 'hij kan goed van zich afbijten!'.
As onze kat een koei was, dan konde gij ze melke.
Als onze kat een koe was, dan kon je haar melken.
Antwoord aan iemand, die steeds maar weer bezwaren maakt: Ja, maar als...
Dat is erg vervelend. Vandaar dit prachtige Brabantse gezegde.
De kat moust het best, al ze jong hè.
De kat muist (achter muizen aanzitten), het best als ze babymuisjes heeft.
Als het nodig is, werkt men het hardst.
Kat en keuvel aan elkaar lullen.
Druk, veel, zonder ophouden praten. Kletsen.
Een kletskop zijn. Keuvelen betekent gezellig, ongedwongen en vertrouwelijk met elkaar praten over alledaagse onderwerpen, vaak zonder veel diepgang. Het is synoniem aan babbelen, kouten of kletsen over koetjes en kalfjes, vaak in een ontspannen sfeer.
Maak dat de kat maor wijs.
Reactie op een ongeloofwaardig verhaal.
Je kunt een kat echt wel wat wijs maken. Een hond kun je nog meer wijs maken.
Katten zijn nieuwsgierig, oplettend, zelfstandig én communicatief. Ze kennen hun naam, leren trucjes en voelen feilloos aan wanneer het etenstijd is. Als kattenliefhebber weet je dat natuurlijk al lang. Maar het is mooi om te weten dat de wetenschap het met ons eens is: katten zijn gewoon hartstikke slim. Er zijn al vele vergelijkende studies gedaan naar onze trouwe viervoeters. Zo blijken honden twee keer zoveel hersencellen in hun hersenschors te hebben als katten en zijn honden ook echt slimmer, maar kunnen katten weer een stuk beter voor zichzelf zorgen.
Katten zijn 'einzelgangers'. Honden spelen met elkaar, katten bijna nooit.
Voor de kat z’n gat (of voor de kat z’n viool).
Voor niets, gratis.
Zo flauw zèn da ge wel katten kan spouwen.
Zo misselijk zijn dat je wel katten kan overgeven.
Onpasselijk, misselijk zijn.
Dat gebeurd vaak als je een 'kater' hebt gehad.
De kaoter z’n kont gelekt hebben.
De kater zijn kont gelikt hebben.
Nadorst hebben, dorst na overmatig alcoholgebruik.
Deze nadorst komt door de vocht afdrijvende werking van alcohol. Alcohol onttrekt vocht aan je lichaam en dat zorgt voor een plakkerige mond en leren tong.
Net als leeuwen en tijgers likken katten zichzelf schoon met hun tong. Vaak doen ze dit voor het slapen gaan, of na het wakker worden. De instinctieve verzorging van de vacht met tanden, speeksel met enzymen en vet uit een klier boven de staart, vergt ongeveer twee uur per dag!
‘n kat aort nie vur ze gejongd hè.
Een kat heeft het pas naar zijn zin als ze gejongd (jonge katjes) heeft.
Aarden: zich thuis voelen, ergens aan wennen, naar je zin hebben. Een Brabants woord dat steeds minder gebruikt wordt. 'Hedde gij aort?: Heb jij het naar je zin?'.
‘n kat hé zeven levens.
Een kat heeft zeven levens.
Een kat komt altijd goed terecht.
De uitdrukking 'katten hebben meerdere levens' is een oud gezegde dat waarschijnlijk afkomstig is uit het oude Egypte. Volgens de overlevering zouden katten negen levens hebben, maar er wordt ook vaak van zeven levens gesproken. De dieren werden gezien als bijzonder veerkrachtig en sterk en waren zelfs heilig. Meerdere Egyptische goden werden zelfs uitgebeeld als kat en er was een speciale kattengod: 'Atum-Ra'.
Dus als u de volgende keer iets weggeeft aan iemand. Dan zegt u:
'Dat is voor de kat z’n gat' Dat u bedoelt dat het gratis is, zal men vaak niet begrijpen en men kijkt u verbaasd aan. U legt het uit en u leert ze dan weer een leuk Brabants spreekwoord.
Fer van Vuuren,
tot over 14 dagen.