In Brabant zeggen we het graag zoals het is – liefst in onze eigen taal. Maar steeds minder mensen kennen de oude spreekwoorden en gezegdes. Zonde, want daarin zit een schat aan humor en wijsheid verstopt. In deze column haal ik om de paar weken spreekwoorden uit de vergetelheid. Mét uitleg, een beetje achtergrond… en altijd met een glimlach. Want in Brabant lachen we graag – ook om onszelf.
Een echte kip scharrelt en legt eieren. In Nederland zijn er zo’n 125.000 huishoudens met in totaal ongeveer 800.000 echte kippen of hobbykippen. Maar dat is niets vergeleken met de kippenindustrie. In ongeveer 1400 bedrijven worden per jaar 550 miljoen niet-scharrelende kippen 'verbruikt': de fabriekskippen. Veel kippenvlees en kippeneieren zijn voor de export. Zelf eten we 22,8 kg kippenvlees per persoon per jaar en 200 eieren per persoon per jaar.
Men moet de hen nie in de staert plukken, dan is er ‘t schone af.
Je moet een kip niet in de staart plukken, dan is het mooie ervan af.
Je moet niet meer vragen dan is toegezegd.
Of zoals een Nederlands spreekwoord zegt 'het onderste uit de kan willen hebben'.
Je hebt hennen en hanen
Bijna altijd als we over kippen spreken, bedoelen we hennen ofwel vrouwtjeskippen.
Bijna alle spreekwoorden gaan ook over hennen. Maar zonder de haan worden er natuurlijk geen hennen geboren.
De hobbykippen zijn altijd scharrelkippen, die mensen houden voor de eitjes. En voor hun plezier! Een hobbykip kan 15 jaar worden.
Een hobbykippen-houder heeft altijd hennen en soms één haan. Behalve als je in een woonwijk kippen houdt, want dan zorgt die ene haan voor veel geluidsoverlast. Een kip tokkelt, een haan kraait en... de buurman krijgt stress. Als ze er zin in hebben, maken hanen een geluid tot 140 decibel. Dat is harder dan een kettingzaag!
De slimste hen leg nog wel ‘s in de nittele.
De slimste hen legt nog wel eens in de (brand)netels.
Een wijs iemand kan zich ook wel eens vergissen.
In de netels je eieren leggen, dat kan dus alleen een scharrelkip doen.
De hennekooi open loaten staon.
De kippenkooi open laten staan.
Een wind laten. Erg gezond, maar niet gebruikelijk.Voor een kip moet de kippenkooi ook open staan. Het liefste wat een kip doet: juist... lekker scharrelen.
Mannen, die zich erg macho gedragen, willen graag 'haantje de voorste' zijn!
De kippenhaan vinden de meeste mensen mooier dan de hen.
Of het mensenmannetje ook mooier is dan het mensenvrouwtje?
Een kippenneuker is een pietluttig persoon: iemand, die veel aandacht schenkt aan onbelangrijke details, een zeurder.
In de huidige straattaal is een kip een meisje. Een dove kip is een scheldwoord voor iemand die doof, een beetje doof is of slecht luistert.
En scharrelen betekende vroeger dat je een beetje verkering met elkaar had.
Ge zoudt ‘r de hennen van te bed doen en zelf op d’n hort gaon zitten.
Je zou er de kippen van naar bed doen en zelf op stok gaan zitten.
Uiting van verontwaardiging als iemand iets geks doet.
Wete, waor ‘t henneke te nest gaot.
Weten, waar de kip haar nest heeft.
De oplossing van een probleem gevonden hebben, achter het fijne van de zaak gekomen zijn.
Van ‘t hennegat gegeten hebben.
Van het kippengat gegeten hebben.
Te veel praten, een kletskous, babbelaar, een kwek.
Veel praten is vaak gekoppeld aan niet veel zinnigs zeggen en veel over jezelf praten.
Mensen, die kippen houden, gaan vaak van hun kippen houden.
De eieren verdwijnen vaak richting buren of vrienden.
Gratis, vers en met zorg gelegd.
Vruug op en mee de kiepen op stok, dè zal 't 'm nie verlieze.
Vroeg met de kippen op stok, daar zul je niet bij verliezen.
Een geregeld leven is gezond. Anno 2026 leven we in een wereld waar een geregeld leven steeds moeilijker wordt en dus veel stress is.
Dus de volgende keer als iemand te veel kletst dan zegt je:
'Edde gij van ‘t henne-gat gegeten?'
Meestal zal men dan zeggen: 'Wat bedoel je?'
Tja en dan moet je het vriendelijk lachend uitleggen.
Succes!
O ja, we hebben zelf vier kippen rondlopen. Flapje, Gijsje, Bruintje en Witje. Die voelen zich kiplekker!
Fer van Vuuren