In Brabant zeggen we het graag zoals het is – liefst in onze eigen taal. Maar steeds minder mensen kennen de oude spreekwoorden en gezegdes. Zonde, want daarin zit een schat aan humor en wijsheid verstopt. In deze column haal ik om de paar weken spreekwoorden uit de vergetelheid. Mét uitleg, een beetje achtergrond… en altijd met een glimlach. Want in Brabant lachen we graag – ook om onszelf.
Het oog is het zintuig waarmee mensen en dieren licht opvangen en omzetten in beelden. De hoofdkleuren van de menselijke ogen zijn bruin, blauw en groen. Bruin komt wereldwijd het meeste voor, terwijl groen heel zeldzaam is. Geen onderdelen van het oog, maar wel noodzakelijk: de wimpers en oogleden.
Populair is de ooglidcorrectie: al vanaf 850 euro! Vooral gedaan om er beter (lees jonger) uit te zien.
D’oogen uit oewe kop schaome.
De ogen uit je kop schamen.
Iets zeer onbehoorlijk gedaan hebben. Je schamen is een pijnlijke en intense emotie, die ontstaat als je denkt dat je niet voldoet aan de normen van jezelf of anderen. Het geeft het gevoel dat je door de grond wilt zakken. Je kan je pas schamen als je een geweten hebt. Slechte wereldleiders hebben geen geweten... en schamen zich dus nooit: Dhr. T bijvoorbeeld.
Da bijt mij in d’n ogen.
Daar heb ik veel verdriet van.
Huilen is een natuurlijke, menselijke reactie op emoties zoals verdriet, pijn, stress of zelfs extreme vreugde. Het helpt je lichaam om spanning los te laten en stresshormonen af te voeren en het werkt vaak als een signaal naar anderen dat je steun nodig hebt. Krokodillentranen hebben, is een bekende uitdrukking voor neptranen of gespeeld verdriet. Als iemand dit doet, lijkt het alsof hij of zij erg verdrietig is, maar meent de persoon dat in het echt helemaal niet. (Bij krokodillentranen heeft men geen rood gezicht en begint en stopt het huilen plotseling, let daarop!)
De ogen efkens overschieten.
De ogen even dicht doen. Even rusten met de ogen dicht.
Dat even kan soms ook een lang even worden.
Lijkt op: een korte slaap of powernap van 10 tot 20 minuten: verbetert je alertheid, focus en stemming. Ook wel een klein dutje genoemd.
De voeiering uit de ogen hebbe hangen.
Wordt gezegd als de gevolgen een nacht met weinig slaap goed te zien zijn. Komt voor als men een nachtje heeft doorgezakt. Maar ook mensen die lijden aan slapeloosheid of mensen, die vaak s’nachts werken hebben er last van.
De snevel komt hem de ogen uit.
De jenever komt hem de ogen uit.
Ofwel een 'kater': het vervelende gevoel de dag na te veel alcohol. Je hebt dan last van hoofdpijn, dorst en misselijkheid en kleine ogen. Dit komt door vochtverlies, irritatie van je maag en de afbraak van gifstoffen in je lichaam.
Waterige ogen niet verwarren met tranende ogen, die ontstaan doordat het oog te veel traanvocht aanmaakt door irritatie of droogte of bij het snijden van een uitje!
Een oogske schieten.
Een knipoogje geven.
Een knipoog is een kort teken met één oog. De betekenis hangt af van de situatie. Het kan gaan om een grapje, een gedeeld geheim, of flirten. Het vervelende is dat soms de betekenissen door elkaar gegooid worden. Ofwel: de een bedoeld een grapje en de ander denkt aan flirten. En ook andersom. Dus let op!
Het zal oe nog wel in de ogen druppen.
Daar zal je nog wel om moeten huilen.
Daar zal je nog spijt van krijgen. Als je ergens erg veel spijt over hebt, kan dat betekenen dat je moet huilen. Om om te gaan met spijt is het belangrijk om de emotie te erkennen en te accepteren. Realiseer je, dat je toen handelde met de kennis die je op dat moment had. Je kunt het verleden niet veranderen, maar je kunt wel leren van je keuzes en mild zijn voor jezelf.
Mee oe linkeroog in oe rechterbroekzak kijken.
Erg scheel zien! Scheelzien (strabismus) betekent dat de ogen niet op precies hetzelfde punt zijn gericht. Eén oog of beide ogen staan in een afwijkende stand, doordat de balans in de oogspieren ontbreekt. Dit kan op kinderleeftijd ontstaan of pas op latere leeftijd en komt voor bij ongeveer 3 tot 5 % van de mensen.
Je kunt trouwens ook scheel zien van de honger.
Vroeger waren er veel meer schele mensen dan nu. Tegenwoordig kan door medisch ingrijpen scheelheid verholpen worden. De oogarts verzwakt of versterkt de spieren rondom het oog via een kleine snede in het bindvlies. Dit gebeurt vaak in dagbehandeling.
Schele mensen werden vroeger vaak uitgelachen of men dacht dat ze ook geestelijk gehandicapt waren.
Z’n ogen nie uitgewassen hebben.
Slecht opletten, dingen verkeerd zien, iets niet opmerken. Staan te slapen. Ook wel: met je hoofd in de wolken zitten. Maar in dat geval let je niet goed op, omdat je aan hele leuke dingen denkt.
Dus als je de volgende keer iemand spreekt, waarvan je weet dat hij een hele nacht heeft doorgewerkt, moet je niet zeggen: de snevel komt je je ogen uit. Dan heb je het bovenstaande verkeerd begrepen Maar je zegt: je hebt de voeiering uit de ogen hangen. Tja, Brabants is soms een lastig dialect.
Tot binnenkort,
Fer van Vuuren