Kunstmatige intelligentie is niet meer weg te denken uit de journalistiek. Ook de redactie van deze krant maakt er dagelijks gebruik van. AI helpt bij het samenvatten van rapporten, het aanscherpen van teksten en het bedenken van vragen of invalshoeken. Maar een recente kwestie rond een ingezonden afbeelding laat ook zien waar de grenzen liggen.

Waar het misging

Vorige week ontstond op het gemeentehuis van Gilze en Rijen ongemak over een afbeelding die door een politieke partij via onze plaatselijke redactie was aangeleverd. Het ging om een collage van drie beelden over een bestaand gemeentelijk project. Die collage was met behulp van AI gemaakt, waarbij accenten waren toegevoegd aan het oorspronkelijke ontwerp. Dat was de inzender niet opgevallen.

Volgens de gemeente deed de afbeelding daardoor geen recht aan de werkelijkheid. Inwoners konden een ander beeld krijgen van het project dan feitelijk bedoeld was. Daarmee raakte de kwestie aan een gevoelig punt: wanneer wordt een door AI bewerkt beeld misleidend? In dit geval was geen sprake van kwade opzet, maar het effect kon wel misleidend zijn.

De politieke partij bood snel excuses aan en gaf aan dit als een leermoment te zien. Ook de burgemeester van Gilze en Rijen trok er een bredere conclusie uit. “Mooi aan een weekblad als dit is dat het ook van en voor inwoners is. Dankzij AI wordt het steeds eenvoudiger om een bijdrage aan te leveren. Dat biedt kansen voor meer betrokkenheid en creativiteit. Maar juist daarom is het belangrijk om kritisch te blijven op wat wordt aangeleverd of gepubliceerd. Feiten moeten feiten blijven en afbeeldingen moeten een eerlijk beeld geven van de werkelijkheid. De kwestie geeft aanleiding om in het gemeentehuis nog eens van gedachten te wisselen over het gebruik van AI, de risico’s en de afspraken die daarbij nodig zijn.”

AI op de redactie

Diezelfde vraag geldt ook voor ons als redactie. AI is voor ons op dit moment vooral een hulpmiddel. We gebruiken het om persberichten te bewerken, mee te denken over invalshoeken, interviewvragen voor te bereiden en grote hoeveelheden informatie overzichtelijk samen te vatten. Ook kan AI helpen bij het opstellen of controleren van teksten. Maar AI neemt ons werk niet over.

Alles wat AI oplevert, wordt op onze redactie door mensen gecontroleerd. Toch is de bewuste afbeelding ook bij ons door de controle heen geglipt. We hebben niet gezien dat het om een AI-bewerking ging en ook niet opgemerkt dat het beeld elementen bevatte die afweken van de werkelijkheid. Daarmee dragen wij als uitgever mede verantwoordelijkheid voor publicatie van een afbeelding die niet volledig klopte. Dat betreuren wij.

Ook voor onze redactie is deze casus een belangrijk leermoment. Informatie en beeldmateriaal worden in hoog tempo geproduceerd en verspreid. Door de opkomst van AI wordt het steeds moeilijker om onderscheid te maken tussen echt en kunstmatig gemaakt materiaal. Daarom blijven we aangeleverd materiaal kritisch beoordelen en letten we extra op kenmerken van AI.

Tegelijkertijd vraagt deze ontwikkeling ook om kritische lezers. Juist in een tijd waarin de grens tussen echt en kunstmatig steeds verder vervaagt, wordt betrouwbare journalistiek belangrijker dan ooit. Die taak blijft bij de redactie.

AI gebruiken met verantwoordelijkheid

Ook lezers, verenigingen, organisaties en adverteerders kunnen AI gebruiken om een persbericht aan te scherpen, een tekst te verbeteren of mee te denken over een invalshoek. Dat kan helpen om informatie duidelijker aan te leveren.

Maar er ligt een duidelijke grens. Beelden, teksten of gegevens mogen niet worden verzonnen of gemanipuleerd op een manier die de werkelijkheid geweld aandoet. AI mag geen feiten toevoegen die niet kloppen en mag geen situatie laten zien die er in werkelijkheid anders uitziet. Zodra mensen daardoor op het verkeerde been worden gezet, gaat het mis.

De menselijke maat blijft leidend

Ook bij dit artikel is AI gebruikt: niet om de inhoud te verzinnen, maar om mee te kijken naar opbouw, herhaling, spelling en helderheid. De inhoudelijke input en de keuzes blijven bij de redactie.

Hoe AI zich de komende jaren ontwikkelt, weet niemand precies. Wel weten wij waar voor ons de grens ligt. AI kan ondersteunen, versnellen en structureren, maar geen lokale betrokkenheid vervangen en geen journalistieke verantwoordelijkheid dragen. Emotie, interpretatie, vertrouwen en echte gesprekken blijven mensenwerk. Juist daarom moet AI ruimte geven voor wat echt belangrijk is: aanwezig zijn in de lokale samenleving, luisteren, doorvragen en verbinding maken.

Alex Monster,

Hoofdredacteur Em. de Jong Media

Wie naar aanleiding van dit artikel wil reageren, kan mailen naar a.monster@emdejongmedia.nl. Het antwoord komt van een mens, niet van een computer.