De mededeling tijdens de Algemene Informatieavond van de Vijf Heiligen Parochie op woensdag 20 mei jl., dat de H. Antonius Abtkerk in Terheijden en de H. Gummaruskerk te Wagenberg op termijn worden herbestemd en dan voor een groot deel hun kerkelijke functie verliezen, sloeg misschien niet in als een donderslag bij heldere hemel. Onze kerkelijke betrokkenheid wordt al jarenlang veel minder, het aantal priesters en religieuzen daalt, de inkomsten van een parochie lopen terug en het aantal vrijwilligers in een parochie wordt minder.

Hoewel we dus niet zo kerks meer zijn, en het, mede door alle communicatie en bijeenkomsten in het kader van de Dorpsvisie, als een publiek geheim bekend was dat de VHP een economische drager zocht, riep het bericht van de op termijn geplande herbestemming van onze kerk veel reacties op, zoals:

Wat triest!

Het houdt me toch wel erg bezig.

Als de kerk nu maar geen bouwval wordt.

We zijn, historische woningen en boerderijen daargelaten, al niet gezegend met veel bijzondere plekken of gebouwen (geen molen, geen raadhuis, geen haven, geen schans, geen echt dorpsplein.

Wat gebeurt er nu met onze toren en onze koren en het kerkhof?

Wat gebeurt er met bijzondere bezittingen die inwoners van het dorp geschonken hebben?

Houden we nog een kleine gebedsruimte of kapel over om een kaarsje aan te steken?

Kunnen we nog in het gebouw als het op termijn in andere handen komt?

Et cetera, et cetera

Vragen waarop misschien niet meteen al een antwoord te geven was of is, maar herbestemming van een kerk is een proces waarvoor een biedboek wordt opgesteld waarin de voorwaarden voor een nieuwe invulling van het gebouw worden vastgelegd om zo te borgen dat toekomstige plannen gepaard gaan met zorg en respect voor het gebouw en zijn geschiedenis. Een biedboek waarvoor ieder van ons input kan aanleveren.

Het is niet niks, onze kerk heeft al een geweldige geschiedenis achter de rug

‘Maak de kerkweg naar Terheijden maar beter begaanbaar’ kreeg een viertal Wagenbergenaren te horen toen zij een verzoek indienden om op Wagenberg een eigen kerk te bouwen, aangezien er daar toch al zo’n 1000 mensen woonden. Maar die van Wagenberg bleven volhouden en na de tweede aanvraag kwam er toestemming in 1796 om een eigen kerk te bouwen, met de Terheijdense kapelaan als eerste pastoor. Bewoners van Wagenberg stelden zich borg voor het nodige kapitaal en er kwam een kleine kerk, een kerk waarvoor de boeren de stenen en andere bouwmaterialen aanleverden en dat was ook zo een aantal jaren later toen de kleine kerk te klein werd en uitgebouwd moest worden. Weer droegen de mensen bij aan de totstandkoming van een grotere kerk. Ook droegen de mensen bij aan de verrijking van het interieur. Daarnaast kende de parochie Wagenberg een groot aantal priesters en religieuzen, ook gingen een aantal Wagenbergse zonen als zouaaf naar de Pauselijke Staat om deze te helpen verdedigen en telde de parochie een groot aantal missionarissen die vanuit het thuisfront volop ondersteuning kregen.

In 1904 werd de oude kerk vervangen door de huidige H. Gummaruskerk en weer zette het gehele dorp zich in voor de bouw, de pilaren werden door de boeren vanuit Hooge Zwaluwe aangevoerd. Een (inmiddels) rijksmonument, mede tot stand gekomen dankzij schenkingen van parochianen, een kerk met een geloofsgemeenschap waarin het wemelde van werkgroepen, koren en activiteiten, tijden dat de kerk heel vaak bomvol was.

Het is allemaal minder geworden en financieel krijgt de parochie het niet meer rond, ondanks de financiële bijdragen vanuit het dorp, de inzet van de werkgroep Kerkbalans, het parochiekantoor, de werkgroep onderhoud kerk (WOK) en de in 2007 gestarte Stichting Behoud Gummaruskerk Wagenberg (SBGW). Grootscheeps werd een restauratie van de kerk ingezet met een gigantische opbrengst door allerlei activiteiten binnen de bevolking en nog organiseert SBGW jaarlijks een grote activiteit ten bate van het onderhoud van de kerk.

Door de activiteiten die Stichting Behoud Gummarus Wagenberg organiseert komen er ook meer mensen binnen de muren van het gebouw en heeft het gebouw misschien meer dan ooit een plek gevonden in het hart van de inwoners; zowel parochianen als niet parochianen.

Ik lees u een stukje voor uit de toelichting van onze voorzitter Huub van Meggelen uit het persbericht van de SBGW dat u waarschijnlijk heeft gelezen in ‘t Carillon of op de website:

'De Gummaruskerk is al meer dan een eeuw het hart van Wagenberg. Begin twintigste eeuw werd de kerk gebouwd dankzij de inzet van de Wagenbergse bevolking: mensen droegen niet alleen financieel bij, maar hielpen ook zelf mee met het zware werk. Daardoor werd de kerk meer dan een gebouw alleen; ze groeide uit tot een symbool van saamhorigheid in het dorp. Tot op de dag van vandaag is de kerk hét herkenningspunt van Wagenberg: wie aan het dorp denkt, ziet meteen de toren van de Gummaruskerk voor zich, zichtbaar ook in onder andere de logo’s van de Stichting Dorpsraad, de Oude Weide loop en de Harmonie alsmede op de gebiedsaanduidingsborden bij de entrees van het dorp. Toen de kerk tussen 2007 en 2011 grondig werd gerestaureerd, leefde die verbondenheid opnieuw sterk op. Veel Wagenbergers voelden zich betrokken bij de restauratie en droegen hun steentje bij. Sindsdien vinden er ook culturele bijeenkomsten plaats in de kerk, waar dorpsgenoten elkaar ontmoeten in dezelfde vertrouwde omgeving die generaties lang centraal stond in Wagenberg.'

Met deze uitgangspunten werken beide partijen de komende periode verder aan een zorgvuldig traject richting een nieuwe, duurzame invulling van de Gummaruskerk.

Ondanks de financiële support van de stichting is de parochie niet in staat het kerkgebouw financieel in stand te houden, vandaar het aangekondigde traject van herbestemming.

Zolang dit traject loopt, hetgeen wel enkele jaren kan duren, gaan de vieringen en bepaalde activiteiten in de kerk gewoon door, maar wel met de kanttekening erbij dat we over de nodige pastorale krachten dienen te beschikken en dat het aantal kerkbezoekers niet al te veel terugloopt.

Een einde aan het kerkgebouw van de H. Gummarus te Wagenberg?

Het resultaat van de laatste restauratie mag er wezen. De oude dame was weer als nieuw, statig en stralend rijst ze uit boven de huizen en markeert ze het hart van het dorp midden in onze gemeente.

Een einde aan het kerkgebouw van de H. Gummarus te Wagenberg?

Daar zijn we met dit kerkgebouw zeker niet aan toe, met recht een parel genoemd met de toren als een ijkpunt in het landschap dat aangeeft dat we weer thuis zijn, als we van elders komen. Het gebouw verdient gewoon een herbestemming met zorg en respect voor het gebouw en zijn geschiedenis.

Wij staan open voor suggesties wat betreft de herbestemming bij het samenstellen van het biedboek.

Uw input hiervoor kunt u kwijt bij info@naardekerk.nl en info@gummarus-wagenberg.nl.

Graag sluit ik af met de laatste woorden uit het dankwoord en tevens inleiding van het boek 'De hoogste tijd HOOG! (Wagenbergs kostbaarste bezit hersteld)' dat in 2011 werd uitgegeven bij het voltooien van de restauratie:

'Wij als stichting hopen en vertrouwen dat de kerk in de huidige schitterende staat, de komende generaties in Wagenberg zal inspireren en enthousiasmeren om dit culturele erfgoed te koesteren en te behouden. Zo kan de geschiedenis zich blijven herhalen.'

Addy Janssens

Secretaris Stichting Behoud Gummaruskerk Wagenberg